Divan Şiirinde “Dedim-Dedi” Söyleyişi / "I Said-She Said" Genre in Divan Poetry

Lokman Taşkesenlioğlu

Öz


Divan edebiyatı, başlangıcından 19. yüzyıla kadar oluşturduğu zengin edebî gelenek ile gerek halk edebiyatının gerekse Tanzimat döneminden itibaren yenileşme dönemi Türk edebiyatının şekillenmesine yardımcı olmuştur. Özellikle halk edebiyatını nazım birimi, nazım şekilleri, mazmunlar ve ölçü gibi hususlarda etkilemiş, pek çok halk şairi bu bakımdan divan edebiyatından beslenmişlerdir. Bu etki ters istikamette de hâsıl olmuş, belli başlı hususlarda divan şairleri de millî şiir geleneğinden etkilenmiş, halk edebiyatının karakteristik özelliklerinden faydalanmışlardır. Bazı divan şairlerinin hece ölçüsünü kullanmaları, türkü gibi nazım şekillerinin örneklerini vermeleri, dilde sadeleşme temayülleri bu müşterek noktalar arasında gösterilebilir. Klasik şairlerin halk şiirinden etkilenerek eserlerinde kullandıkları bir diğer üslup özelliği de “dedim-dedi” veya “mürâcaa” olarak ifade edilen söyleyiş tarzıdır. Erzurumlu Emrah, Âşık Ömer, Gevheri gibi pek çok halk âşığının sevgili ile karşılıklı konuşuluyormuş edasıyla söyledikleri şiirler ile geleneğe kattıkları bu samimi söyleyişin örneklerini divan edebiyatında da görmek mümkündür. Bu söyleyiş bazen beyitlerde sınırlı kalmış, bazen de tıpkı halk şiiri örneklerinde olduğu gibi şiirin tamamına hâkim olmuştur. Fuzûlî, Ahmedî, Şeyhî, Muhibbî gibi pek çok önemli divan şairinin dahi şiirlerinde bu söyleyişe yer vermeleri, divan ve halk edebiyatları arasındaki çizginin çok da keskin olmadığını, divan şairlerinin halktan ve halk şiirinden kopuk bir şiir anlayışı geliştirmediklerini göstermektedir. Bu çalışmada halk şiiri üslup özelliklerinden olan “dedim-dedi” söyleyiş tarzının divan edebiyatındaki yansıması ele alınmıştır. Halk edebiyatından örneklerle birlikte mürâcaa söyleyişi hakkında verilen genel bilginin akabinde beyit ve şiir bütünlüğü çerçevesinde bu söyleyiş özelliği taşıyan metinler verilmiş, bu şekilde “dedim-dedi” tarzının divan edebiyatındaki örnekleri derlenmiştir.


Anahtar Kelimeler


Divan Şiiri, klasik edebiyat, dedim-dedi söyleyişi, halk şiiri, mürâcaa.

Tam Metin:

PDF

Referanslar


Ak, C. (1987). Muhibbî Divanı. Ankara: Kültür ve Turizm Bakanlığı Yayınları.

Akarsu, K. (2011). Rumelili Zaifi Divanı (tenkidli metin). Ankara: Berikan Yayınları.

Akdoğan, Y. (t.y.) Ahmedî Divan. Kültür ve Turizm Bakanlığı Yayınları. Erişim adresi: http://ekitap.kulturturizm.gov.tr.

Aksoyak, İ. H. (2018). Gelibolulu Mustafa Âlî Divanı. Kültür ve Turizm Bakanlığı Yayınları. Erişim adresi: http://ekitap.kulturturizm.gov.tr.

Albayrak, N. (2001). Erzurumlu Emrah. İstanbul: Timaş Yayınları.

Alıcı, L. (2002). Klasik Türk edebiyatında mürâca’a şiirler. İlmi Araştırmalar Dergisi, 14, 1-15.

Alparslan, A. (1977). Kadı Burhaneddin Divanı’ndan seçmeler. Ankara: Kültür Bakanlığı Yayınları.

Altun, K. (1999). Gelibolulu Mustafa Ali ve Divanı (Varidatü’l-Enika). Niğde: Özlem Kitabevi.

Arslan, M. (2007). Mihri Hatun Divanı. Ankara: Amasya Valiliği Yayınları.

Aslan, E. (1978). Doğu Anadolu saz şairleri. Erzurum: Atatürk Üniversitesi Yayınları.

Atalay, B. (2013). Divan-ı Lügati’t-Türk. Ankara: Türk Dil Kurumu Yayınları.

Atmaca, S. (2016). Âşık edebiyatında “dedim-dedi” örnekleri. Akademik Bakış Dergisi, 58, 113-126.

Aydemir, Y. (2007). Ravzî Divanı. Ankara: Birleşik Kitabevi

Batislam, H. D. (2000). Divan şiiriyle halk şiirinde ortak bir söyleyiş biçimi (mürâca’a-dedim-dedi). Folklor/Edebiyat, 22, 147-158.

Elçin, Ş. (1984). Gevheri Divanı. Ankara: Ankara Üniversitesi Basımevi.

Elçin, Ş. (1987). Âşık Ömer. Ankara: Kültür ve Turizm Bakanlığı Yayınları.

Erdoğan, M. (2017). Bursalı Rahmî Divanı. Kültür ve Turizm Bakanlığı Yayınları. Erişim adresi: http://ekitap.kulturturizm.gov.tr.

Ersoylu, H. (1989). Cem Sultan’ın Türkçe Divanı. Ankara: Türk Dil Kurumu Yayınları.

Gür, A. (2004). Münazara. Türk dünyası edebiyat kavramları ve terimleri ansiklopedik sözlüğü (Cilt 6, s. 457) içinde. Ankara: Atatürk Kültür Merkezi Başkanlığı Yayınları.

Gürgendereli, M. 2002). Hasan Ziyai hayatı, eserleri, sanatı ve Divanı. Ankara: Kültür Bakanlığı Yayınları.

İsen, M. ve Kurnaz, C. (1990). Şeyhî Divanı. Ankara: Akçağ Yayınları.

Kalkışım, M. (1994). Şeyh Gâlib Divanı. Ankara: Akçağ Yayınları.

Kurnaz, C. (1997). Türküden gazele halk ve divan şiirinin müşterekleri üzerine bir deneme. Ankara: Akçağ Yayınları.

Kutluk, İ. (1989). Kınalı-zâde Hasan Çelebi Tezkiretü’ş-Şu’arâ. Ankara: Türk Tarih Kurumu Yayınları.

Küçük, S. (1994). Bâkî Divanı. Ankara: Türk Dil Kurumu Yayınları.

Mermer, A. (1997). Karamanlı Aynî ve Divanı. Ankara: Akçağ Yayınları.

Mirzaoğlu, F. G. (2003). Dedim-dedi. Türk dünyası edebiyat kavramları ve terimleri ansiklopedik sözlüğü (Cilt 2, s. 114) içinde. Ankara: Atatürk Kültür Merkezi Başkanlığı Yayınları.

Oğraş, R. (2004). Hasbihâl. Türk dünyası edebiyat kavramları ve terimleri ansiklopedik sözlüğü (Cilt 3, s. 250) içinde. Ankara: Atatürk Kültür Merkezi Başkanlığı Yayınları.

Özmen, M. (2017). Ahmed-i Dâî Divan. Ankara: Türk Dil Kurumu Yayınları.

Özyıldırım, A. E. (1999). Hamdullah Hamdi ve Divanı. Ankara: Kültür Bakanlığı Yayınları.

Parlatır, İ. (2014). Fuzulî Türkçe Divan. Ankara: Akçağ Yayınları.

Saraç, M. A. Y. (2002). Emrî Divanı. İstanbul Eren Yayınları.

Tarlan, A. N. (1997). Necati Beg Divanı. İstanbul: Millî Eğitim Bakanlığı Yayınları.

Taş, H. (2015). Vusûlî Divan. Ankara: Türk Dil Kurumu Yayınları.

Taşkesenlioğlu, L. (2017a). Kilitbahir erenlerinden Câhidî Ahmed Efendi ve Divanı. Ankara: Gece Kitaplığı Yayınları.

Taşkesenlioğlu, L. (2017b). Divan edebiyatında elifnameler ve bilinmeyen iki elifname örneği: Memi Can Saruhani ve Ömer Karibi elifnameleri. Atatürk Üniversitesi Türkiyat Araştırmaları Enstitüsü Dergisi, 58, 159-202.

Turan, S. (2004). Mürâca’a gazel. Türk dünyası edebiyat kavramları ve terimleri ansiklopedik sözlüğü (Cilt 4, s. 462) içinde. Ankara: Atatürk Kültür Merkezi Başkanlığı Yayınları.

Türk dili ve edebiyatı ansiklopedisi (1977). Dedim-dedi. İstanbul: Dergah Yayınları.

Üst, S. (2012). Edirneli Nazmî Divanı (İnceleme-metin). Kültür ve Turizm Bakanlığı Yayınları. Erişim adresi: http://ekitap.kulturturizm.gov.tr.

Yekbaş, H. (2010). Sehî Bey Divanı. İstanbul: Kitabevi Yayınları.


Refback'ler

  • Şu halde refbacks yoktur.


Telif Hakkı (c) 2019 Lokman Taşkesenlioğlu

Lisans URL: https://creativecommons.org/licenses/by-nc/2.0/