KARAGÖZ VE HACİVAT: BAŞKALDIRI VE İTAATİN YANSIMALARI / KARAGÖZ AND HACİVAT: PROJECTIONS OF SUBVERSION AND CONFORMANCE

ONUR AYKAÇ

Öz


Bu yazı, James Smith’in Asian Theatre Journal’da 2004 yılında yayımladığı “Karagöz and Hacivat: Projections of Subversion and Conformance” adlı makalesinin tercümesidir. Smith, İslam dünyasında tiyatro temsillerinin tarihini kısaca anlattıktan sonra, sözü Türklerde karagöz, Yunanlarda karagiozis adıyla bilinen gölge oyunlarına getirir. Bu oyunlara dair kısa tanıtıcı bilgiler verdikten sonra, Peter Burke’ün Popular Culture in Early Modern Europe (Erken Modern Avrupa’da Popüler Kültür) adlı eserinde hemen her karnavalda görüldüğünü söylediği “yemek, cinsellik ve şiddet” unsurlarına karagöz oyunlarından örnekler verir. Akabinde, gölge oyununu Mikhail Bakhtin’in dinsel eğlence teorisi çerçevesinde inceler. Bilhassa, sözü edilen teoride yer alan “bir maskaraya taç giydirilip kral yapılması ve karnavalın sonunda sahte kralın tahttan indirilmesi hadisesi” ile “Hacivat tarafından önemli bir mevkie getirildikten sonra çevresindekileri alt etmeye çalışan ve sonunda bütün gücü elinden alınan Karagöz’ün durumu” arasında ciddi bir benzerlik olduğu kanısına varır. Son aşamada, gölge oyununun, ezilen toplum kitlesinin özkimliğini yeniden oluşturmadaki rolüne değinerek, meseleyi Türk ve Yunan halkları üzerinden örneklendirir. Bu yazı, hem Batılı eğlence kuramlarının karagöz ve karagiozis oyunlarına uygulanmış olması, hem de bu oyunların yeni bir özkimlik oluşturmada nasıl bir görev üstlendiğini göstermesi bakımından önemlidir.


Anahtar Kelimeler


Gölge oyunu; Batılı eğlence kuramları; özkimlik yaratma.

Tam Metin:

PDF

Referanslar


AND, Metin (1975). Karagöz (Turkish Shadow Theatre). Ankara: Dost Yay.

BAKHTIN, Mikhail (1998). “Carnival and the Carnivalesque”. In John Storey. ed., Cultural Theory and Popular Culture: A Reader. Athens: University of Georgia Press.

BURKE, Peter (1994). Popular Culture in Early Modern Europe. rev. ed. Hants: Scolar Press.

Kur’an (1997). Translated by N. J. Dawood. London: Penguin Press.

MARTINOVICH, Nicholas (1933). The Turkish Theatre. New York: Theatre Arts.

MYRSIADES, Linda S. - MYRSIADES, Kostas (1988). The Karagoizis Heroic Performance in Greek Shadow Theater. Hanover: New England University Press.

MYRSIADES, Linda S. - MYRSIADES, Kostas (1992). Karagiozis: Culture & Comedy in Greek Puppet Theater. Lexington: University of Kentucky Press.

MYRSIADES, Linda S. - MYRSIADES, Kostas (1999). Karagoizis: Three Classic Plays. New York: Pella Press.

TIETZE, Andreas (1977). The Turkish Shadow Theater and the Puppet Collection of the L. A. Meyer Memorial Foundation. Berlin: Gebr. Mann Verlag.

Turkish Shadow Theater and Karagoz (2000). Turkish Daily News. http://www.turkishdailynews.com/past_probe/12_10_00/leisure.htm#12 [29.12.2003].


Refback'ler

  • Şu halde refbacks yoktur.