JAPON VE TÜRK MODERNLEŞMELERİNİN KARŞILAŞTIRMALI TARİHİ ÜZERİNE BİR DEĞERLENDİRME GERÇEKTEN “JAPON MUCİZESİ” vs. “TÜRK USÛLÜ” MÜ? / A REVIEW ON COMPARATIVE HISTORY OF JAPANESE AND TURKISH MODERNIZATION IS IT REALLY “JAPANESE MIRACLE” vs. “ALATURCA”?

Hasan AKSAKAL

Öz


Bu çalışma, ‘Batı dışı modernlik’ kavramı bağlamında Türk ve Japon modernleşmelerini ele almaktadır. Batılılaşmadan modernleşmenin mümkün olduğuna inanan Türk muhafazakâr düşüncesi, Japonya’yı, tanıdığı ilk günden itibaren bir model olarak görmüştür. Buna göre, Japonya, gelenek ve değerlerinden taviz vermeden modernleşmeyi başarmıştır. Bu uzak ülkenin ekonomik dinamizminden etkilenen Türk entelektüeli, “Japon mucizesi”ne derin bir saygı ve hayranlık duymuştur. Ancak, Meiji Restorasyonu baz alınarak Japon modernleşme tarihi ele alındığında, batılılaşma sorununun toplumsal ve kültürel yaşamda nasıl bir etkide bulunduğu ve Japon düşüncesinde ne gibi değişimlere yol açtığı anlaşılmaktadır. Muhafazakâr modernleşmeyle aşırı batılılaşma arasında cereyan eden salınım, Türk modernleşmesiyle kıyaslama yapmayı anlamlı kılmaktadır. Bu konuda yaptığımız değerlendirmede, Osmanlı-Türk modernleşmesiyle -özellikle II. Abdülhamid ve Atatürk dönemleri dikkate alınarak- karşılaştırıldığında, “Japon mucizesi”nin, sanılandan görece başarısız olduğu ve “alaturka” modernleşmeden çok da farklı olmadığı görülmektedir. Bununla birlikte çalışmada, çeşitli reform örnekleri ve dönemsel-yapısal özellikler, tarihsel gelişmeler çerçevesinde ele alınarak değerlendirilmekte ve iki ülkenin siyasal-kültürel deneyimlerine ilişkin bazı tespitlerde bulunulmaktadır.


Anahtar Kelimeler


Batı dışı modernlik; Osmanlı-Türk modernleşmesi; Japon modernleşmesi; Meiji Restorasyonu; muhafazakârlık; uluslaşma

Tam Metin:

PDF

Referanslar


AHMAD, F. (2011), Modern Türkiye’nin Oluşumu, (çev. Yavuz Alogan), İstanbul: Kaynak Yayınları, 9.baskı.

AKMAN, A. (2008), “Milliyetçilik Kuramında Etnik/Sivil Milliyetçilik Karşıtlığı”, Modern Türkiye’de Siyasi Düşünce: Milliyetçilik, (ed. Tanıl Bora), İstanbul: İletişim Yayınları, 3.baskı, s.81-90

AKSAKAL, H. (2009), “Tanzimatın İki Yüzü: İcraatları ve Temsil Ettikleri Değerler Bağlamında Karşılaştırmalı Bir Reformculuk Analizi- Midhat Paşa ile Sultan II. Abdülhamid”, Uluslararası Sosyal Araştırmalar Dergisi, C.2, S.9, s.11-22

ALKAN, M. Ö. (2006), “Resmi İdeolojinin Doğuşu ve Evrimi Üzerine Bir Deneme”, Cumhuriyet’e Devreden Düşünce Mirası: Tanzimat ve Meşrutiyet’in Birikimi, (ed. Mehmet Ö. Alkan), İstanbul: İletişim Yayınları, 7.bs., s.377-407

AYAL, E. B. (1963), “Value Systems and Economic Development in Japan and Thailand”, The Journal of Social Issues, Vol.19, No.1, p.35-51.

CARR, E. H. (2010), Yirmi Yıl Krizi, 1919-1939, (çev. Can Cemgil), İstanbul: İstanbul Bilgi Üniversitesi Yayınları.

ÇİĞDEM, A. (2002), “Batılılaşma, Modernite ve Modernizasyon”, Modern Türkiye’de Siyasi Düşünce: Modernleşme ve Batıcılık, (ed. Uygur Kocabaşoğlu), İstanbul: İletişim Yayınları, 2.bs., s.68-81

DERİNGİL, S. (2007), Simgeden Millete: II. Abdülhamid’den Mustafa Kemal’e Devlet ve Millet, İstanbul: İletişim Yayınları

EISENSTADT, S. N. (1965, October), “Transformation of Social, Political and Cultural Orders in Modernization”, American Sociological Review, Vol.30, No.5, s.659-673.

EISENSTADT, S. N. (2007), Modernleşme: Başkaldırı ve Değişim, (çev. Ufuk Coşkun), Ankara: Doğu Batı Yayınları

ERKİN, H. C. (2004), Geçmişten Günümüze Japonya’ya Türkiye’den Bakış, Ankara: Vadi Yayınları

ERSOY, M. A. (2009), “Japonlar”, http://groups.yahoo.com/group/alevalatli/message/22241?l=1 (17 Ekim 2009)

ESENBEL, S. (1999), “Japonya ve Türkiye Çağdaşlaşma Tarihinin Karşılaştırması”, Çağdaş Japonya’ya Türkiye’den Bakışlar, (ed. Selçuk Esenbel, A. Murat Demircioğlu), İstanbul: Simurg Yayınları, s.9-30.

GENCER, M. (2003), Jöntürk Modernizmi ve “Alman Ruhu”, İstanbul: İletişim Yayınları

GEORGEON, F. (2009), “Osmanlı Devletinde Türk Milliyetçiliğinin Yükselişi, 1908-1914”, Osmanlı-Türk Modernleşmesi 1900-1930, (çev. Ali Berktay), İstanbul: Yapı Kredi Yayınları, 2.bs., s.23-37

GÖLE, N. (2002), “Batı Dışı Modernlik: Kavram Üzerine”, Modern Türkiye’de Siyasi Düşünce: Modernleşme ve Batıcılık, (ed. Uygur Kocabaşoğlu), İstanbul: İletişim Yayınları, 2.bs., s.56-67

GÖLE, N. (2008), Mühendisler ve İdeoloji: Öncü Devrimcilerden Yenilikçi Seçkinlere, İstanbul: Metis Yayınları, 4. bs.

GÜVENÇ, B. (1989), Japon Kültürü, İstanbul: Türkiye İş Bankası Kültür Yayınları

HAROOTUNIAN, H. D. (1960, August), “The Economic Rehabilitation of the Samurai in the Early Meiji Period”, The Journal of Asian Studies, Vol.19, No.4, p.433-444.

HOBSBAWM, E. J. (2005), İmparatorluk Çağı, 1875-1914, (çev. Vedat Aslan), Ankara: Dost Kitapevi, 3.bs.

HUFFMAN, J. L. (1990, Summer), “Book Review: Victorian Missionaries in Meiji Japan: The Shiba Sect. 1873-1900 by Cyril Hamilton Powles”, Pasific Affairs, Vol.63, No.2, p.260-261.

JANSEN, M. B. (1965), Changing Japanese Attitudes Towards Modernization, Princeton: Princeton University Press.

KARLIN, J. G. (2002, Winter), “The Gender of Nationalism: Competing Masculinities in Meiji Japan”, Journal of Japanese Studies, Vol.28, No.1, s.41-77.

KARPAT, K. H. (2008), “Vefatının 90. Yılında Gerçek Abdülhamid’in İzinde” BİSAV, 17 Ekim 2008 tarihli konferans

KAYA, M. (2006), “Tanzimat Fermanı”, Modern Türkiye’de Siyasi Düşünce: Tanzimat ve Meşrutiyet’in Birikimi, (ed. Mehmet Ö. Alkan), İstanbul: İletişim Yayınları, 7.bs., s.449-451

KENNEDY, P. (1990), Büyük Güçlerin Yükselişler ve Çöküşleri, (çev. Birtane Karanakçı), Ankara: Türkiye İş Bankası Kültür Yayınları, 2.bs.

KOÇAK, C. (2006), “Yeni Osmanlılar ve Birinci Meşrutiyet”, Modern Türkiye’de Siyasi Düşünce: Tanzimat ve Meşrutiyet’in Birikimi, (ed. Mehmet Ö. Alkan), İstanbul: İletişim Yayınları, 7.bs., s.72-82

KÖSEBALABAN, H. (1998), “Japon Grand Stratejisi: Yirminci Yüzyıl Japon Dış Politikasında Süreklilik ve Değişim”, Divan Disiplinlerarası Çalışmalar Dergisi, Yıl:3, S.5, s.57-98

KÖSOĞLU, N. (2009), Türk Milliyetçiliğinin Doğuşu ve Ziya Gökalp, İstanbul: Ötüken Neşriyat, 2.bs.

KÜÇÜKÖMER, İ. (1994), “Japon Kalkınması ve Türkiye”, Cuntacılıktan Sivil Topluma, (içinde) İstanbul: Bağlam Yayınları, s.177-192

LATOURETTE, K. S. (1963), A Short History of the Far East, New York: Macmillan

LEWIS, B. (2008), Modern Türkiye’nin Doğuşu, (çev. Boğaç Babür Turna), Ankara: Arkadaş Yayınevi

LONE, S. (2000), Army, Empire and Politics in Meiji Japan, New York: Palgrave.

MANNHEIM, K. (1940), Man and Society in an Age of Reconstruction, London: Routledge&Kegan Paul

MITSUKUNI, Y. (1984), The Hybrid Culture: What Happened When East and West Met, Tokyo: Cosmo Public Relations Corp.

ORTAYLI, İ. (2004), İmparatorluğun En Uzun Yüzyılı, İstanbul: İletişim Yayınları, 18.bs.

ORTAYLI, İ. (2006), Osmanlı İmparatorluğu’nda Alman Nüfuzu, İstanbul: Alkım Yayınevi

OZANKAYA, Ö. (1964), “Japonya’nın Modernleşme Denemesi”, Ankara Üniversitesi Siyasal Bilgiler Fakültesi Dergisi, C.20, S.1, s.294-309

PAMUK, Ş. (2007), “Economic Change in Twentieth Century Turkey: Is the Glass More Than Half Full?”, The American University of Paris, Sunum Tarihi: 27 Ocak 2007, Working Papers, No.41.

PICKEN, S. D. B. (2004), “Modernization without Westernization”, NUCB Journal of Economics and Information Science, Vol.48, No.2, p.170-179.

QUO, F. Q. (1972), “Democratic Theories and Japanese Modernization”, Modern Asian Studies, Vol.6, No.1, p.17-31.

SAINAI, R. (1964), The Challenge of Modernization: The West’s Impact on the Non-Western World, London: Chatto&Windus, Inc.

SAKATA, Y. & J. W. HALL (1956, November), “The Motivation of Political Leadership in Meiji Restoration”, The Journal of Asian Studies, Vol.16, No.1, p.31-50.

SHIBA, R. (1998), The Last Shogun: The Life of Tokugawa Yoshinobu, New York: Kodansha International

SILBERMAN, B. S. (1976, May), “Bureaucratization of the Meiji State: The Problem of Succession in the Meiji Restoration”, The Journal of Asian Studies, Vol.35, No.3, p.421-430.

SMITH, T.C. (1959), The Argarian Origins of Modern Japan, Stanford: Stanford University Press.

STEELE, M. W. (1989), “From Custom to Right: The Politicization of the Village in Early Meiji Japan”, Modern Asian Studies, Vol.23, No.4, p.729-748.

STORRY, R. (1990), A History of Modern Japan, London: Penguin Books

SUGİYAMA, C. (1968), “The Development of Economic Thought in Meiji Japan”, Modern Asian Studies, Vol.2, No.4, p.325-241.

SÜREYYA, S. (2001), Büyük Japonya, İstanbul: Kitapevi Yayınları

ŞAKİR, Z. (1994), Sultan Abdülhamid ve Mikado, İstanbul: Boğaziçi Yayınları, 2.bs.

TARİH VAKFI (1999), “Tarihçinin Mutfağı: 20 Mayıs 1999 tarihli ‘Tarihçinin Mutfağı’ Söyleşimizin Konuğu Selçuk Esenbel’di” http://www.tarihvakfi.org.tr/icerik.asp?IcerikId=71 (27.10.2009)

TOPRAK, Z. (1982), Türkiye’de Milli İktisat 1908-1918, Ankara: Yurt Yayınları

TÖZEREN (ESENBEL), S., (1984a), “Japonya’da Toprak Düzeni ve Kapitülasyonlar”, Toplum ve Bilim, S.25-26, s.39-56.

TÖZEREN (ESENBEL), S., (1984b), “Japon ‘Eğitim Modeli’ ve Doğu-Batı Sorunsalı”, Toplum ve Bilim, S.25-26, s.23-37.

TUNÇAY, M. (1981), Türkiye’de Tek Parti Yönetiminin Kurulması: 1923-1931, Ankara: Yurt Yayınları

TURGUT, M. (1984), Japon Mucizesi ve Türkiye, İstanbul: Dergâh Yayınları

TÜRKÖNE, M. (2006), Türk Modernleşmesi, Ankara: Lotus Yayınları, 2.bs.

UÇAROL, R. (2000), Siyasi Tarih (1789-1999), İstanbul: Filiz Kitapevi, 5.bs.

WARD, R. E., RUSTOW, D. A. Ed. (1964), Political Modernization in Japan and Turkey, Princeton: Princeton University Press

WILLIAMS, D. (1994), Japan: Beyond the End of History, London: Routlegde

YILDIZ, A. (2007), Ne Mutlu Türküm Diyebilene, İstanbul: İletişim Yayınları, 3.bs.

YUMIKO, K. (1999), “Türk ve Japon Çağdaşlaşmasında Laiklik Sorunsalı: Türk ve Meiji Devrimlerinde Din Politikaları”, Çağdaş Japonya’ya Türkiye’den Bakışlar, (ed. Selçuk Esenbel, A. Murat Demircioğlu), İstanbul: Simurg Yayınları, s.149-179

ZÜRCHER, E. J. (2001), “Kemalist Düşüncenin Osmanlı Kaynakları”, Modern Türkiye’de Siyasi Düşünce: Kemalizm, (ed. Ahmet İnsel), İstanbul: İletişim Yayınları, s.44-55

“Umarım Japonlar Müslüman Olur”, Milliyet, 4 Haziran 2003


Refback'ler

  • Şu halde refbacks yoktur.