Yaman Koray’ın “Mola”sında Doğa Algısı / Perception of Nature in Mola by Yaman Koray

Hayrunisa Topçu

Öz


Doğa ile insan arasındaki ilişki sanatın ortaya çıkışına kaynaklık etmiştir. Edebiyatta doğanın taklidi ile başlayan bu ilişki, mitolojik öykülerle devam etmiş, sonrasında da romantizm ve realizmin etkisi altında şekillenmiş, günümüze yaklaştıkça şehirleşme ve modernizm kavramlarıyla değerlendirilmeye başlamıştır. Türk edebiyatında da benzer bir seyir izleyen doğa algısı, halk şiirlerinde pastoral bir bakış açısıyla kendisini göstermiş, Tanzimat Dönemi’nde romantizm etkisindeki betimlemelerde ortaya çıkmış, Servet-i Fünûn’da ise realist bir tavır takınmıştır. Doğaya karşı geliştirilen bu gerçekçi tutum, şehirleşme ve modernleşmenin etkisini hissettirdiği 1970’li yıllara kadar devam eder. Bu çalışmanın konusu, Yaman Koray’ın 1970’te kaleme aldığı Mola isimli romanındaki doğa algısıdır. Erdek’in Narlıköy isimli köyünde geçen romandaki doğa algısı, hem doğa - kent çatışması üzerinden hem de insanların doğaya ait farkındalıkları üzerinden verilir. Çatışmanın çözümlenmesi ve farkındalıkların ortaya çıkarılması için edebiyat alanında 90’lardan sonra yeni bir eleştiri yöntemi olarak ortaya çıkan ekoeleştiriden faydalanılmıştır. Böylelikle roman üzerinden kırsalda yaşayan insanların şehirleşmeye bakışı, modernizm ile şehirleşme arasındaki ilişki, bu ilişkinin insan ile doğa arasındaki mesafeyi ne yönde etkilediği, insanların doğaya ve çevrenin korunmasına dair farkındalıklarının ne düzeyde olduğu sorgulanmıştır.


Anahtar Kelimeler


Yaman Koray, Mola, ekoeleştiri, şehirleşme, köy romanı.

Tam Metin:

PDF

Referanslar


Adamson, J. & Slovic, S. (2009). Guest Editors’ Introduction: The Shoulders We Stand On: An Introduction to Ethnicity and Ecocriticism. MELUS:Multi-Ethnic Literature of the U.S., 34(2), 5-24. doi: 10.1353/mel.0.0019.

Aksakal, A. (2019, 9 Eylül). Yaman Koray. Erişim adresi: http://teis.yesevi.edu.tr/madde-detay/koray-yaman.

Buell, L. (1995). Environmental imagination: Thoreau, nature writing, and the formation of American culture. Cambridge, MA: Harvard University Press.

Buell, L. (2005). The future of enviromental criticism environmental crisis and literary imagination. USA: Blackwell Publishing.

Dindar, G. (2012). Derin ekoloji hareketi ve ekoeleştiri: bir garip şair Orhan Veli. S. Oppermann (Ed.), Ekoeleştiri çevre ve edebiyat içinde (s. 59-92). Ankara: Phoenix Yayınları.

Erkal, M. E. (2000). Sosyoloji. İstanbul: Der Yayınları

Glotfelty, C. (1996). Introduction: Literary studies in an age of enviromental crisis. C. Glotfelty & H. Fromm (Ed.), The ecocriticism reader landmarks in literary ecology içinde (s. xv-xxxvii.). Athens: University of Georgia Press.

Irmak, E. (2018). Eski köye yeni roman köy romanının tarihi, kökeni ve sonu (1950-1980), İstanbul: İletişim Yayınları.

Keleş, R. (1976). Kentbilim ilkeleri. Ankara: Sosyal Bilimler Derneği Yayınları.

Keleş, R. (2005). Kent ve kültür üzerine. Mülkiye Dergisi, 29 (246), 9-18. Erişim adresi: https://dergipark.org.tr/tr/download/article-file/839

Oppermann, S. (2012). Ekoeleştiri: çevre ve edebiyat çalışmalarının dünü ve bugünü. S. Oppermann (Ed.), Ekoeleştiri çevre ve edebiyat içinde (s. 9-58). Ankara: Phoenix Yayınları.

Özdağ, U. (2017a). Çevreci eleştiriye giriş doğa kültür edebiyat. Ankara: Ürün Yayınları.

Özdağ, U. (2017b). Edebiyat ve toprak etiği, Amerikan doğa yazınında Leopold’cu düşünce. Ankara: Ürün Yayınları.

Özdağ, U. & Gökalp Alpaslan, G. G. (2010). Türkiyat araştırmalarında yeni bir alan: çevreci eleştiri. Ü. Ç. Şavk (Ed.), Orhon yazıtlarının bulunuşundan 120 Yıl sonra Türklük bilimi ve 21. Yüzyıl, 3. Uluslararası Türkiyat araştırmaları sempozyumu bildiriler kitabı içinde (s. 641-651) (C. 2). Ankara: Hacettepe Üniversitesi Yayınları.

Öztop, E. (2005, Eylül). Kral çıplak diyemeyenlere yapılan ‘sanat’ deli ediyor beni. Cumhuriyet Kitap, 815, 4-6.

Öztop, E. (2006, Mart). Yaman Koray’ın ardından uğurlar ola kaptan. Cumhuriyet Kitap, 841, 10.

Rueckert, W. (1996). Literature and ecology. G. Cheryll & H. Fromm (Ed.), The ecocriticism reader landmarks in literary ecology içinde (s. 105-123). Athens: University of Georgia Press.

Sezal, İ. (1992). Şehirleşme. İstanbul: Ağaç Yayınları.

Siyavuşgil, S. E. (1993). Türk halk şiirinde tabiat. Ş. Elçin (Ed.), Türk edebiyatında tabiat içinde (s. 7-20). Ankara: Atatürk Kültür Merkezi Yayınları.

Türk Dil Kurumu. (2007), Su ürünleri terimleri sözlüğü. Erişim adresi: https://sozluk.gov.tr/. Erişim tarihi: 14.04.2020.

Uzkuç, S. (2016). Yaman Koray’ın hayatı, sanatı üzerinde bir inceleme (Doktora tezi). Erişim adresi: https://tez.yok.gov.tr/UlusalTezMerkezi/tezSorguSonucYeni.jsp.


Refback'ler

  • Şu halde refbacks yoktur.