Ortadoğu’da Askeri Denge ve İttifaklar: I. Dünya Savaşı’ndan Yeni Dünya Düzeni’ne Bir Süreç Analizi (1918-2010) / Military Balance and Alliances in the Middle East: A Process Tracing between the WWI and the New World Order (1918-2010)

Furkan Halit Yolcu

Öz


Günümüz Uluslararası İlişkiler disiplini için en çok ilgi çeken bölgelerden birisi olan Ortadoğu’nun güvenlik atmosferine ve askeri dengesine dair Türkçe ve İngilizce yazın dizinde hala önemli boşluklar bulunmaktadır. Bu durum özellikle Türkçe literatürde daha elzem bir durumdayken bu çalışma var olan bu boşluğun belli bir düzeyde de olsa giderilmesi hedefini taşımaktadır. Bu çalışmada, Ortadoğu askeri dengesinin Osmanlı’nın yıkılışı sonrasında hangi parametreler üzerinden oluştuğu ve bu dengenin hangi devletlerce normlaştırılmaya ve hangi devletlerce değiştirilmeye çalışıldığı analiz edilmiştir. Bu çalışmada, makale içerisinde sunulan dönemselleştirme dahilinde, savunma harcamalarını, askeri çatışmaları, bölgesel ittifakları ve küresel iş birliklerini bağımsız değişkenler olarak ele alınmaktadır. Bu parametreler vasıtasıyla da Ortadoğu askeri dengesinin seyri ve yaşanan değişiklikler açıklanmaya çalışılmaktadır. Bu süreç analizi sayesinde Ortadoğu’da son asırda oluşan ittifaklardan yola çıkılarak bir bölgesel ittifak tipolojisine ulaşılmaya çalışılmıştır. Bu makalenin gidermeye çalıştığı en asli yazın dizin boşluğu bölgenin modern askeri tarihini bir arada sunan tarihsel çalışmaların yoksunluğudur. Bu anlamda makale çatışmaların, savunma harcamalarının, bölgesel ittifakların ve küresel iş birliklerinin askeri dengeye olan etkisine odaklanırken ticaret, güvenlik dışında kalan politik süreçler vb. değişkenleri çalışmanın ölçeğini sınırlandırmak adına kontrol değişkenleri olarak araştırmanın dışında bırakmıştır. Bu soyutlaştırma ve kısıtlamanın temel amacı bu makalenin Ortadoğu askeri dengesi üzerinde yoğunlaşmasını sağlamak ve Ortadoğu güvenliğini sadece bu boyutuyla ele alarak çalışmanın fizibilitesini arttırmaktır. Çalışmanın en önemli üç bulgudan ilki bölge askeri dengesinde Soğuk Savaş sürecinin ve küresel rekabetin izdüşümünün sahip olduğu şekillendirici etkidir. İkincisi, Arap-İsrail sorununun süregelen çözümsüzlük vasfı ile bir meydan okuma aracına dönüşmüş olmasıdır. Son bulgu ise bölgedeki ittifakların temel anlamda üç parametre üzerinden şekillendiğidir.


Anahtar Kelimeler


Ortadoğu, ittifaklar, askeri denge, Arap Soğuk Savaşı, güvenlik.

Tam Metin:

PDF

Referanslar


Armaoğlu, F. H. (1983). 20. yüzyıl siyasî tarihi 1914-1980 (Vol. 17). İstanbul: Türkiye İş Bankası Kültür Yayınları.

Armaoğlu, F. H. (1989). Filistin meselesi ve Arap-İsrail savaşları, 1948-1988 (No. 299). İstanbul: Türkiye İş Bankası Kültür Yayınları.

Ashton, N. (1998). Britain and the Kuwaiti crisis, 1961. Diplomacy and Statecraft, 9(1), 163-181.

Aydın, F. (2018). Yahudiler/Yahudilik Açısından Kudüs. Eskiyeni, (37), 109-125.

Bailey, C. (2019). Jordan's Palestinian challenge, 1948-1983: a political history. Routledge.

Bar-Joseph, U. (2013). The best of enemies: Israel and Transjordan in the war of 1948. Routledge.

Batuk, C., & Mert, R. (2017). Çatışan Kutsalların Ortasındaki Şehir: Kudüs. Dinbilimleri Akademik Araştırma Dergisi, 17(2), 129-149.

Biger, G. (1989). The Shatt‐Al‐Arab river boundary: a note. Middle Eastern Studies, 25(2), 249-252.

Braut-Hegghammer, M. (2011). Revisiting Osirak: Preventive Attacks and Nuclear Proliferation Risks. International Security, 36(1), 101-132.

Clawson, P., & Rubin, M. (2005). Eternal Iran: continuity and chaos. New York: Palgrave Macmillan.

Cleveland, W. L. (2018). A history of the modern Middle East. Routledge.

Cohen, H. (2015). Year zero of the Arab-Israeli conflict 1929. Brandeis University Press.

Cohen, M. J. (2014). Palestine and the Great Powers, 1945-1948 (Vol. 850). Princeton University Press.

Cordesman, A. H. (2016). After the Storm: The Changing Military Balance in the Middle East. New York: Bloomsbury Publishing.

Cordesman, A. H., ve Al-Rodhan, K. R. (2006). Gulf military forces in an Era of Asymmetric Wars. Westport: Greenwood Publishing Group.

Çandar, C. (2009). Turkey's" soft Power" Strategy: A New Vision for a Multi-polar World. Universitäts-und Landesbibliothek Sachsen-Anhalt.

Dayan, M. (1966). Diary of the Sinai campaign. Harper & Row.

Fatemi, K. (1982). Leadership by distrust: The Shah's modus operandi. Middle East Journal, 36(1), 48-61.

Ferris, J. (2012). Nasser's gamble: how intervention in Yemen caused the Six-Day War and the decline of Egyptian power. Princeton University Press.

Freedman, L., & Karsh, E. (1991). How Kuwait Was Won: Strategy in the Gulf War. International Security, 16(2), 5-41.

Gawrych, G. W. (2000). The albatross of decisive victory: War and policy between Egypt and Israel in the 1967 and 1973 Arab-Israeli wars (No. 188). Greenwood Publishing Group.

Gibler, D. M. (2008). International Military Alliances, 1648-2008. Washington: CQ Press.

Ginor, I. (2000). The Russians Were Coming: The Soviet Military Threat in the 1967 Six-Day War. Middle East Review of International Affairs, 4(4), 32-36.

Glassman, J. D. (1975). Arms for the Arabs: The Soviet Union and War in the Middle East. Baltimore: Johns Hopkins University Press.

Gross, N. T., & Metzer, J. (1978). Public finance in the Jewish economy in interwar Palestine. Jerusalem: JAI Press.

Hale, W. (1980). Ideology and economic development in Turkey 1930–1945. British Journal of Middle Eastern Studies, 7(2), 100-117.

Harkavy, R. E., & Kemp, G. (1997). Strategic geography and the changing Middle East. Virginia: RR Donnely and Sons Co.

Herzog, C. (1984). The Arab-Israeli Wars: War and Peace in the Middle East from the War of Independence to Lebanon. Arms and Armour Press.

Hinnebusch, R. (2015). The international politics of the Middle East. Manchester University Press.

Holcombe, R. G. (1996). Growth of the Federal Government in the 1920s, The Cato Journal, 16, 175.

International Institute for Strategic Studies. (1973). The Military Balance, Vol. 73, London: Routlegde.

International Institute for Strategic Studies. (1975). Strategic Survey 1974-1975. London: Routlegde.

International Institute for Strategic Studies. (1983). Strategic Survey 1982-1983. London: Routlegde.

International Institute for Strategic Studies. (1986). Strategic Survey 1985-1986. London: Routlegde.

International Institute for Strategic Studies. (1986). The Military Balance, Vol. 86 London: Routlegde.

International Institute for Strategic Studies. (1988). Strategic Survey 1987-1988. London: Routlegde.

International Institute for Strategic Studies. (1990). Strategic Survey 1989-1990. London: Routlegde.

International Institute for Strategic Studies. (1990). The Military Balance, Vol. 90, London: Routlegde.

International Institute for Strategic Studies. (1996). Strategic Survey 1995-1996. London: Routlegde.

International Institute for Strategic Studies. (2001). The Military Balance, Vol. 101, London: Routlegde.

International Institute for Strategic Studies. (2002). The Military Balance, Vol. 102, London: Routlegde.

International Institute for Strategic Studies. (2003). Strategic Survey 2002-2003. London: Routlegde.

International Institute for Strategic Studies. (2006). Strategic Survey 2005-2006. London: Routlegde.

International Institute for Strategic Studies. (2006). The Military Balance, Vol. 106, London: Routlegde.

International Institute for Strategic Studies. (2007). Strategic Survey 2006-2007. London: Routlegde.

International Institute for Strategic Studies. (2007). The Military Balance, Vol. 107. London: Routlegde.

International Institute for Strategic Studies. (2010). The Military Balance, Vol. 110, London: Routlegde.

Jankowski, J. P. (2002). Nasser's Egypt, Arab Nationalism, and the United Arab Republic. Lynne Rienner Publishers.

Karpat, K. H. (2011). Osmanlı’dan Günümüze Ortadoğu’da Millet, Milliyet, Milliyetçilik. Timaş Yayınları.

Keesing’s Contemporary News Archives, 1948-1950, ss. 9743-44.

Keesing’s Contemporary World News Archive, 1965-66, s. 21817.

Keesing’s World News Archive, 1969-70, s. 24019.

Kerr, M. H. (1971). The Arab Cold War: Gamal ʼAbd al-Nasir and his Rivals, 1958-1970 (Vol. 358). Oxford University Press.

Khadduri, M., & Ghareeb, E. (2001). War in the Gulf, 1990-91: the Iraq-Kuwait conflict and its implications. Oxford University Press.

Khouri, F. J. (1985). The Arab Israeli Dilemma. Syracuse University Press.

Kurtulus, E. N. (2007). The Notion of a “pre-emptive War:” the Six Day War Revisited. The Middle East Journal, 61(2), 220-238.

Laffin, J. (1973). Fedayeen: The Arab-Israeli Dilemma. Free Pr.

Laffin, J. (1982). The Arab Armies in the Middle East Wars 1948-1973. Osprey Publishing.

Laqueur, W. (1974). Confrontation: The Middle East and World Politics (p. 51). NY: Bantam Books.

League of Nations Treaty Series, vol. 181.

Lorch, N. (1976). One long war: Arab versus Jew since 1920. Jerusalem: Herzl Pr.

Mangold, P. (2013). Superpower Intervention in the Middle East (Routledge Revivals). Routledge.

Marr, P. (2018). The modern history of Iraq. Routledge.

McNamara, R. (2004). Britain, Nasser and the balance of power in the Middle East, 1952-1977: from the Eygptian revolution to the six day war. Routledge.

Mearsheimer, J. J., & Walt, S. M. (2003). An unnecessary war. Foreign Policy, (Vol. 134).

Moore, J. N. (Ed.). (2014). The Arab-Israeli Conflict, Volume IV, Part II: The Difficult Search for Peace (1975-1988) (Vol. 139). Princeton University Press.

Morris, B. (2008). 1948: a history of the first Arab-Israeli war. Yale University Press.

Moshe Dayan Center for Middle Eastern and African Studies, A. (1988). The Great Powers in the Middle East, 1919-1939. U. Dann (Ed.). New York: Holmes & Meier.

Mutlu, S. (2011). The Economic Cost of Civil Conflict inTurkey. Middle Eastern Studies, 47(1), 63-80.

Nordeen, L. O., & Nicolle, D. (1996). Phoenix over the Nile: a history of Egyptian air power, 1932-1994. Columbia: Smithsonian Inst Pr.

Okur, M. A. (2009). Emperyalizmin Ortadoğu Tecrübesinden Bir Kesit: Suriye’de Fransız Mandası. Bilig, Kış, 48.

Okyar, O. (1979). Development background of the Turkish economy, 1923–1973. International Journal of Middle East Studies, 10(3), 325-344.

Organization for Petroleum Exporting Countries (OPEC), (2011), Monthly Oil Market Report December 2010. OPEC.

Owen, R. (2013). State, Power and Politics in the Making of the Modern Middle East. London: Routledge.

Önder, İ. (1970). “Türkiye Kamu Harcamaları”, İktisat Fakültesi Mecmuası, 30 (4), 185-228. Erişim adresi: https://dergipark.org.tr/tr/pub/iuifm/issue/844/9366. (Erişim tarihi: 20.01.2019)

Pappe, I. (1988). Britain and the Arab-Israeli conflict, 1948-51. Springer.

Podeh, E. (1995). The quest for hegemony in the Arab world: The struggle over the Baghdad Pact (Vol. 52). Brill.

Ponížilová, M. (2016). The Impact of Regional Powers' Competition on the Middle East Regional Order. Central European Journal of International & Security Studies, 10(3).

Segal, D. (1988). The Iran-Iraq war: a military analysis. Foreign Affairs, 66(5), 946-963.

Sirrs, O. L. (2007). Nasser and the Missile Age in the Middle East. New York: Routledge.

Spiegel, S. L. (1986). The Other Arab-Israeli Conflict: Making America's Middle East Policy, from Truman to Reagan (Vol. 1). University of Chicago Press.

Stebbins, R. P., & Adam, E. P. (Eds.). (1976). American Foreign Relations: A Documentary Record. 1973. New York University Press.

Stephen, W. (1987). The Origins of Alliances. New York: Ithaca.

Stockholm International Peace Research Institute. (2018). SIPRI Military Expenditure Database.

Takeyh, R. (2010). The Iran-Iraq War: A Reassessment. The Middle East Journal, 64(3), 365-383.

Troen ve Shemesh, S. I. & M. ed. (1990). The Suez-Sinai Crisis, 1956: Retrospective and Reappraisal. New York: Columbia University Press.

Tucker, S. C. (Ed.). (2014). Persian Gulf War Encyclopedia: A Political, Social, and Military History: A Political, Social, and Military History. ABC-CLIO.

United States. Arms Control, Disarmament Agency, & United States Department of State. Bureau of Verification. (1999). World military expenditures and arms transfers. The Agency.

USAID, Overseas Loans and Grants, 1946-2017. Erişim adresi: https://explorer.usaid.gov/reports (Erişim tarihi: 20.02.2019).

Wahid, L. (2009). Military expenditure and economic growth in the Middle East. Hampshire: Palgrave Macmillan.

Walt, S. M. (1987). The Origins of Alliances, lthaca.

Wetmore, W.C. (1967). “Egypt Seeks New Soviet Missiles”, Aviation Week and Space Technology.

Wien, P. (2008). Iraqi Arab Nationalism: Authoritarian, Totalitarian and Pro-Fascist Inclinations, 1932–1941. Routledge.

Wooddy, C. H. (1934). Growth of the Federal Government, 1915-1932. New York: McGraw-Hill.

Wright, C. (1980). Implications of the Iraq-Iran war. Foreign Affairs, 59(2), 275-303.

Yerasimos, S. (2004). Ortadoğu’da Batı Emperyalizmi. (Çev. Şirin Tekeli) İletişim Yayıncılık.

Yolcu, F. H. (2016). Assessment of Israel’s Position in the 1991 Gulf War. Türkiye Ortadoğu Çalışmaları Dergisi, 3(1), 165-186.

Yolcu, F. H. (2016). Iran's involvement with Syrian Civil War: Background, reasons and alternatives. Bilgi Dergi, 18(2), 35-64.

Yolcu, F. H. (2016). Ortadoğu'da Silahlanmanın Zirve Noktası 2015-2016. Middle East Yearbook/Ortadoğu Yıllığı, 12(1), 581-611.

Yolcu, F. H. (2018). Ortadoğu Güvenlik Raporu 2017. Middle East Yearbook/Ortadoğu Yıllığı, 13(1), 493-513.

Yolcu, F. H. (2019). The Democratizer Army Paradox: The Role of the Algerian Army in Impeded Democratization. Journal of Asian and African Studies, 54(7), 1033-1047.

Zabih, S. (1970). Iran's International Posture: De Facto Nonalignment within a Pro-Western Alliance. Middle East Journal, 24(3), 302-318.


Refback'ler

  • Şu halde refbacks yoktur.


online sayaç